World Cup bóng chuyền nữ 2027: 18 suất đã khép lại và 14 khoảng trống chưa ai lấp

Đêm chung kết giải vô địch bóng chuyền nữ châu Phi ở Nairobi, tôi ở lại sân sau khi tiếng loa đã tắt hẳn. Đội chủ nhà Kenya vừa thua Ai Cập trong trận tranh huy chương vàng. Không còn máy quay nào. Một cầu thủ Kenya ngồi bệt xuống vạch biên, hai tay ôm lấy đầu gối, mắt nhìn vào khoảng tối phía trên khán đài. Điều trớ trêu là trong túi áo cô lúc ấy đã có tấm vé dự World Cup bóng chuyền nữ 2027 — thứ mà chính cô chưa kịp nhận ra, vì mắt cô chỉ còn nhìn thấy thất bại. Người ta thắp đèn sân vận động để xem bóng chuyền, tôi thắp đèn để nhìn góc khuất. Sáng hôm sau, khi cả năm giải vô địch châu lục đều đã khép lại, Liên đoàn Bóng chuyền Quốc tế công bố: 18 trong 32 suất dự World Cup bóng chuyền nữ 2027 đã có chủ. Phần lớn người hâm mộ đọc 18 suất ấy rồi lướt tiếp, bởi với họ, một giải đấu còn hơn một năm nữa mới diễn ra thì chưa có gì để bàn. Còn tôi thì vẫn nhớ cái vạch biên ở Nairobi. Cơ chế xác định suất dự World Cup 2027 đáng được nói rõ, vì nó giải thích vì sao tháng vừa qua lại nặng nề đến thế với cả năm châu lục. Giải đấu do Canada và Hoa Kỳ đồng đăng cai, nên hai đội chủ nhà nghiễm nhiên có mặt. Đương kim vô địch thế giới Ý — đội đăng quang tại giải vô địch thế giới 2026 — cũng có suất. Mười lăm suất còn lại của giai đoạn một được chia đều cho năm châu lục, mỗi châu lục ba suất, xác định qua giải vô địch châu lục tương ứng. Đó là lý do vì sao năm giải đấu diễn ra gần như cùng lúc, và vì sao mỗi trận bán kết ở Santo Domingo, Thiên Tân, Nairobi, Istanbul hay Rio de Janeiro đều mang sức nặng của một trận chung kết. Với nhiều đội, thứ hạng ở giải châu lục không còn là chuyện danh dự. Nó là tấm vé. Ở khu vực Bắc Trung Mỹ và Caribbean, giải vô địch châu lục diễn ra tại Santo Domingo. Cuba và Cộng hòa Dominica giành vé đầu tiên khi cùng vào bán kết với hai đội chủ nhà World Cup là Canada và Hoa Kỳ. Chung cuộc, Cuba xếp thứ ba, Cộng hòa Dominica thứ tư, và Puerto Rico — đội đứng thứ năm — là cái tên thứ ba của khu vực có mặt tại World Cup. Nói cách khác, ba suất của khu vực này rơi vào tay những đội xếp từ hạng ba đến hạng năm, đơn giản vì hai đội mạnh nhất đã có suất chủ nhà từ trước. Tại châu Á, giải vô địch châu lục 2026 tổ chức ở Thiên Tân, Trung Quốc. Thái Lan và Trung Quốc vào chung kết, đồng nghĩa cả hai có vé. Thái Lan thắng trận chung kết, giành ngôi vô địch châu lục ngay trên đất Trung Quốc; đội chủ nhà nhận huy chương bạc. Nhật Bản thắng trận tranh huy chương đồng và lấy suất thứ ba. Tại châu Phi, giải vô địch châu lục diễn ra ở Nairobi. Ai Cập và Kenya vào chung kết và giành vé sớm. Ai Cập vô địch, Kenya về nhì trên sân nhà. Cameroon thắng trận tranh huy chương đồng, lấy suất thứ ba của châu Phi. Với bóng chuyền nữ châu Phi, ba suất mang ý nghĩa lớn hơn vẻ ngoài của nó. Ai Cập vô địch là kết quả của một quá trình đầu tư dài; Kenya, đội bóng giàu truyền thống nhất khu vực, về nhì ngay trên sân nhà; Cameroon lấy suất thứ ba bằng một trận tranh huy chương đồng. Ba quốc gia, ba con đường, cùng một tấm vé. Tại châu Âu, giải vô địch châu lục 2026 diễn ra ở Istanbul. Bốn đội vào bán kết là Ý, Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ. Vì Ý đã có suất với tư cách đương kim vô địch thế giới, ba suất châu Âu thuộc về Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ. Trên bục huy chương ở Istanbul, thứ tự lần lượt là Thổ Nhĩ Kỳ, Ý, Serbia. Tại Nam Mỹ, giải vô địch châu lục diễn ra ở Rio de Janeiro. Khi ngày thi đấu áp chót khép lại, ba đội có vé đã được xác định: Brazil, Argentina và Colombia. Hôm sau, họ lần lượt nhận huy chương vàng, bạc và đồng. Nam Mỹ là khu vực ít bất ngờ nhất. Brazil, Argentina và Colombia đúng là ba đội mạnh nhất, và thứ tự trên bục huy chương phản ánh đúng thứ tự thực lực. Nhưng ít bất ngờ không có nghĩa là không đáng nói: khoảng cách giữa Brazil với phần còn lại của khu vực vẫn đủ lớn để ba suất gần như được xác định trước khi giải bắt đầu. Ghép lại, 18 đội đã có mặt tại World Cup bóng chuyền nữ 2027 gồm: Ý, Canada, Hoa Kỳ, Cuba, Cộng hòa Dominica, Puerto Rico, Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Ai Cập, Kenya, Cameroon, Serbia, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil, Argentina và Colombia. Mười bốn suất còn lại sẽ được xác định trong các giai đoạn tuyển chọn tiếp theo. Đó là lý do tôi không gọi 18 cái tên trên là bức tranh cuối cùng. Nó là bức tranh đang vẽ. Đọc danh sách này, điều đầu tiên tôi thấy là một bản đồ quyền lực được vẽ bằng bút chì, không phải bằng thước. Ba suất mỗi châu lục tạo ra những khoảng cách kỳ lạ. Châu Âu là nơi mật độ đội mạnh dày nhất hành tinh, vậy mà cũng chỉ có ba suất, và cả ba đều thuộc nhóm bán kết. Nghĩa là một đội thua ở tứ kết châu Âu sẽ ở nhà, trong khi đội hạng năm của khu vực Bắc Trung Mỹ và Caribbean vẫn có vé. Sự bất công này là có chủ đích, và theo tôi, nó cần thiết. Nếu để bảng xếp hạng thế giới quyết định toàn bộ, World Cup sẽ chỉ còn là một giải châu Âu mở rộng với vài khách mời danh dự. Nhưng cái giá phải trả nằm ở chất lượng các trận vòng bảng. Một đội xếp thứ năm của khu vực Bắc Trung Mỹ và Caribbean bước vào sân đối đầu với đội vô địch châu Âu — khoảng cách trình độ có thể rất lớn. Người xem truyền hình sẽ gọi đó là trận đấu một chiều. Tôi gọi đó là cái giá của việc giữ cho môn thể thao này thuộc về cả thế giới, thay vì một nhóm quốc gia giàu thành tích. Kết quả đáng nói nhất trong toàn bộ giai đoạn một là chức vô địch châu Á của Thái Lan. Bóng chuyền nữ Thái Lan từ lâu đã sống bằng những thứ không đo được bằng chiều cao: tốc độ, kỷ luật, và sức chịu đựng. Một đội bóng nhỏ con đánh bại đội chủ nhà ngay tại Thiên Tân, trước khán đài gần như toàn người Trung Quốc, là kiểu kết quả buộc các giáo án thể lực phải viết lại. Trung Quốc có chiều cao, có lực, có cả một nền bóng chuyền với truyền thống huy chương vàng. Thái Lan có một tập thể biết chính xác mình phải làm gì khi bóng ở trên không. Trong bóng chuyền, sự chính xác thường thắng sức mạnh, miễn là nó được lặp lại đủ nhiều lần. Điều ít ai để ý là hệ thống suất theo châu lục biến giải vô địch châu lục thành một giải đấu hai tầng. Ở châu Âu, Ý bước vào giải với suất đã nằm trong túi. Ở khu vực Bắc Trung Mỹ và Caribbean, Canada và Hoa Kỳ cũng vậy. Ba đội này vẫn thi đấu hết mình, nhưng sự hiện diện của họ làm thay đổi hoàn toàn áp lực của những đội còn lại, bởi mỗi suất mà họ không dùng sẽ được nhả xuống cho đội xếp sau. Kết quả là cùng một vị trí, hai số phận. Đứng thứ tư ở châu Âu, Ba Lan vẫn có vé. Đứng thứ tư ở châu Á, đội thua trận tranh huy chương đồng, phải về nhà. Không có công thức nào công bằng tuyệt đối, và ban tổ chức chọn cách bảo vệ bản đồ hơn là bảo vệ chất lượng trận đấu. Tôi hiểu lựa chọn đó. Nhưng tôi vẫn muốn nói thẳng một điều: một tấm vé dự World Cup không nên được quyết định bởi việc bạn sinh ra ở châu lục nào. Và có một tầng chìm mà không thông cáo nào nhắc tới. Ở Thiên Tân, ở Nairobi, ở Rio de Janeiro, ở Santo Domingo, mỗi giải đấu đều có một đội thua trận tranh huy chương đồng và mất vé ngay trong buổi tối hôm đó. Họ không được gọi tên trong danh sách 18 đội. Họ cũng không được nhắc tới trong các bài tổng kết. Nhưng họ là một nửa của câu chuyện này. Với người hâm mộ Việt Nam, danh sách 18 đội có một khoảng trống đáng nhớ: đội tuyển nữ Việt Nam không có tên trong đó. Mười bốn suất còn lại là cánh cửa cuối cùng của giai đoạn tuyển chọn, và theo kinh nghiệm theo dõi nhiều chu kỳ giải đấu lớn của tôi, cánh cửa cuối thường mở ra ở nơi không ai đứng chờ sẵn. Muốn bước qua nó, đội tuyển nữ Việt Nam cần nhiều hơn một trận đấu hay. Cần một chu kỳ được chuẩn bị đúng cách. Khi World Cup 2027 khởi tranh ở Canada và Hoa Kỳ, những cái tên như Paola Egonu của Ý, Melissa Vargas của Thổ Nhĩ Kỳ hay Tijana Bošković của Serbia sẽ là tâm điểm của mọi ống kính. Họ xứng đáng với điều đó. Nhưng tôi sẽ vẫn để mắt tới những đội đến từ châu Phi, từ Caribbean, từ Nam Mỹ — những đội có mặt ở đó không phải vì họ mạnh nhất, mà vì môn thể thao này chọn mở cửa cho họ. Đứng giữa đường chạy và khán đài đủ lâu, tôi biết một kỷ lục không thuộc về một mình. Một tấm vé dự World Cup cũng vậy. Nó thuộc về cả một nền bóng chuyền, cả một thế hệ đã tập lúc bốn giờ sáng trong mười một năm liền, và cả những người ngồi lại trên vạch biên sau khi tiếng loa đã tắt. Trận đấu kết thúc, nhưng khán đài vẫn vang trong tôi như một không gian riêng. World Cup bóng chuyền nữ 2027 còn mười bốn chỗ trống, và người lấp đầy chúng có thể là bất kỳ ai dám tin mình làm được.