Việt Nam khép lại Asian Games 20 với 3 huy chương vàng: điền kinh và esports vẫn vắng mặt ở bảng vàng

Lễ bế mạc khép lại ở Aichi-Nagoya, và trong căn phòng trọ ở Đà Nẵng, tôi ngồi lại thêm mười lăm phút sau khi đường truyền tắt. Hội đồng Olympic châu Á công bố giải vận động viên xuất sắc nhất Đại hội: 25.000 USD mỗi người, do hội đồng năm thành viên bình chọn, tiêu chí gồm huy chương vàng cùng kỷ lục thế giới, kỷ lục châu Á hoặc kỷ lục Đại hội. Trong danh sách ấy không có tên Việt Nam. Chúng ta không thiếu người giỏi. Thước đo ấy đo một thứ khác: khả năng tạo kỷ lục. Từ khán đài ảo, tôi nghe thấy trái tim mình gõ nhịp cùng trận đấu — và cùng lúc nghe thấy một khoảng trống. Bảng tổng sắp cuối cùng ghi: Việt Nam đứng thứ 19 với 3 huy chương vàng, 3 huy chương bạc, 19 huy chương đồng. Đoàn thể thao Việt Nam mang sang Nhật Bản 348 vận động viên và đặt chỉ tiêu 4 huy chương vàng. Trung Quốc dẫn đầu toàn đoàn với 169 huy chương vàng, 89 bạc, 83 đồng. Trước ngày khai mạc, bảy môn được kỳ vọng mang vàng về cho Việt Nam từng được nhắc tới: bắn súng, sepak takraw, điền kinh, rowing, karate, taekwondo và esports. Khi Đại hội khép lại, chỉ hai môn hoàn thành nhiệm vụ: sepak takraw và karate. Cũng chính hai môn ấy là nguồn vàng của kỳ Đại hội trước đó. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các kỳ chuyển nhượng của tôi, một bảng huy chương chỉ là ảnh chụp của một thời điểm, không đo được năng lực của cả một nền thể thao. Với kỳ Đại hội này, dữ liệu tổng sắp nên được đối chiếu với hồ sơ chính thức của Hội đồng Olympic châu Á trước khi trích dẫn. Ở đây có một phép chia tôi không thể bỏ qua. 348 vận động viên, 3 huy chương vàng. 19 tấm huy chương đồng là dữ kiện đáng chú ý nhất trong bảng thành tích, và nó thường bị đọc sai. Ở đỉnh cao, khoảng cách giữa huy chương đồng và huy chương vàng không hề nhỏ. Đó là khoảng cách giữa vào được trận tranh huy chương và thắng được trận ấy. Một hệ thống có thể sản sinh rất nhiều người đi tới bán kết, chung kết, trận tranh hạng ba — và vẫn không sản sinh nổi người biết kết thúc. Bản năng kết thúc không mọc lên từ khát vọng. Nó mọc lên từ số lần được đặt vào tình huống buộc phải kết thúc. Điền kinh là môn tôi hiểu rõ nhất trong bảy môn kỳ vọng, vì tôi từng chạy. Đường chạy dạy một điều mà không môn đồng đội nào dạy được: bạn không thể đổ lỗi cho ai. Không có pha xử lý hỏng của đồng đội, không có lượt cấm tướng bất lợi. Chỉ có bạn, chiếc đồng hồ và khoảng cách. Điền kinh cũng là môn sinh ra kỷ lục nhiều nhất, và vì thế là môn mà quốc gia muốn đứng trong nhóm dẫn đầu châu lục phải đầu tư dài hạn. Việc điền kinh nằm trong danh sách kỳ vọng vàng nhưng không xuất hiện ở bảng vàng cho thấy vấn đề không nằm ở một cá nhân. Nó nằm ở đường ống đào tạo. Rồi tới esports — thế giới tôi làm việc mỗi ngày. Esports cũng nằm trong bảy môn được kỳ vọng, và cũng không có vàng. Ở đây tôi muốn nói thẳng với tư cách người trong ngành: kỳ vọng vàng ở esports tại đấu trường châu lục có cơ sở về tài năng, nhưng mong manh về cấu trúc. Thể thức ở Đại hội khác giải quốc nội: ít suất tham dự hơn, hạt giống xếp theo khu vực, và đội tuyển quốc gia chỉ có vài tuần tập trung — trong khi các đội Hàn Quốc, Trung Quốc vận hành quanh năm với phòng phân tích riêng. Một tuyển thủ Việt Nam bước vào bàn đấu với tay nghề ngang bằng, nhưng bước vào với ít hơn hàng trăm giờ đấu tập có hệ thống. Ở cấp độ đó, khoảng cách không nằm ở tay, mà nằm ở hậu trường. Cách kể chuyện dễ chịu nhất lúc này là: chỉ thiếu một huy chương vàng so với chỉ tiêu. Tôi không mua cách kể ấy. Mục tiêu 4 huy chương vàng cho một đoàn 348 người từng được chính dư luận trong nước nhận xét là khiêm tốn. Khi một chỉ tiêu khiêm tốn vẫn không đạt được, nguyên nhân không nằm ở việc chỉ tiêu bị đặt quá cao. Nguyên nhân nằm ở chỗ nguồn vàng quá hẹp: hai môn, và đúng hai môn ấy đã gánh cả kỳ Đại hội trước. Một nền thể thao có thể sống bằng hai môn trong một kỳ. Nó không thể sống bằng hai môn trong ba kỳ liên tiếp mà không tích lũy rủi ro. Còn một điều tôi muốn đặt cạnh niềm vui: đừng biến 19 tấm huy chương đồng thành huyền thoại. Tôi từng đứng ở vạch đích và biết ơn vì mình về thứ ba. Nhưng nếu mỗi tấm đồng đều được gọi là một khoảnh khắc lịch sử, chúng ta sẽ không còn chỗ để gọi tên điều còn thiếu. Ở nơi ánh đèn không chạm tới, có những giấc mơ đang luyện tập — và những giấc mơ ấy cần một lộ trình, không cần thêm một tràng vỗ tay. Chiến thuật là thứ người ta thấy, còn tâm hồn là thứ ta cần cảm nhận. Nhìn vào bảng tổng sắp, tôi thấy phần chiến thuật: bảy môn kỳ vọng, hai môn gánh vàng, mười chín lần đứng ở bục thấp nhất. Phần tâm hồn nằm ở những vận động viên tuổi 19 vừa về thứ ba, chưa biết rằng kỳ Đại hội tiếp theo có thể là cơ hội cuối của một thế hệ. Điều chu kỳ tới cần trả lời không nằm ở việc kiếm thêm một huy chương vàng. Nó nằm ở việc làm sao để một tấm huy chương đồng ở tuổi 19 trở thành tấm huy chương vàng ở tuổi 23 — ở điền kinh, ở esports, ở rowing, ở bắn súng. Sân trống, nhưng tiếng vọng của niềm đam mê thì không bao giờ cạn. Điều còn thiếu chỉ là thời gian được đầu tư đúng chỗ.